Bir programın "Yanıt vermiyor" etiketiyle donması, kullanıcı deneyiminde en sinir bozucu duraklamalardan biridir. Ancak bu durum rastgele değildir: donma anında sistemde ölçülebilir bir şey olur. İşlemcinin bir çekirdeği tek bir iş parçacığında sıkışır, bellek talebi fiziksel RAM'i aşar, disk kuyruğu uzar veya program bir dosya/ağ kilidini bekler. Uygulama çökme sorunu teşhis edilirken doğru soru "neden çöktü?" değil, "çökmeden hemen önce hangi kaynak doymuştu?" sorusudur. Aşağıdaki yaklaşım, tahmin yerine gözleme dayanır: önce belirtiyi sınıflandırır, ardından o sınıfa uygun müdahaleyi uygular.
Üç farklı davranış çoğu zaman aynı kelimeyle anlatılır, oysa çözümleri birbirine benzemez. Aşağıdaki karşılaştırma, hangi yolu izleyeceğinizi belirler.
| Belirti | Tipik gözlem | Olası kök neden | İlk müdahale |
|---|---|---|---|
| Geçici donma (5-30 sn) | Disk aktivitesi %100, CPU düşük | Depolama darboğazı, sayfa dosyası kullanımı | Beklemek, disk yükünü azaltmak |
| Kalıcı kilitlenme | Tek çekirdek dolu, arayüz çizilmiyor | Sonsuz döngü, eklenti çakışması | Görev sonlandırma, eklenti devre dışı |
| Ani çökme (kapanma) | Pencere kayboluyor, hata kaydı oluşuyor | Bozuk DLL, sürücü uyumsuzluğu, bellek hatası | Olay Görüntüleyicisi kaydını okumak |
Görev Yöneticisi'ni Ctrl + Shift + Esc ile açıp Performans sekmesine geçin. Donma anındaki tabloyu okuyun: bellek kullanımı %85'in üzerinde ve "Belleğe alınan" değeri fiziksel RAM'i aşmışsa sorun uygulamada değil, kapasitededir. Disk kullanımı sürekli tepe noktasındayken CPU boştaysa, mekanik disk veya yorulmuş bir SSD şüphelisidir. Bu ölçüm alışkanlığı, gereksiz yeniden kurulumlardan kurtarır; sistem genelinde yavaşlık varsa Windows hızlandırma yöntemlerini ele alan rehberdeki temizlik adımları tek tek uygulama tamir etmekten daha verimli olur.
Donmuş bir programı kapatmanın üç kademesi vardır ve veri kaybı riski her kademede artar:
Ofis programları, metin düzenleyiciler ve çoğu tasarım yazılımı belirli aralıklarla otomatik kurtarma kopyası yazar. Zorla kapatmadan sonra programı yeniden açtığınızda kurtarma bölmesi çıkmazsa, kullanıcı klasöründeki AppData altındaki geçici dizinleri kontrol edin. Kurtarma dosyası da yoksa silinmiş dosyaları geri getirme konusundaki yöntemler devreye girer; ancak yeni veri yazımını en aza indirmek için diski hemen dinlendirmek gerekir.
Aynı program haftada birkaç kez donuyorsa müdahale değil, düzeltme gerekir. Burada üç katman vardır: uygulamanın kendisi, sistem bileşenleri ve donanım.
Eklenti mimarisi olan her yazılım, üçüncü taraf kodun hatasını kendi çökmesi gibi gösterir. Tarayıcılarda bu en belirgindir: uzantıların yarısını kapatıp test etmek, ardından çalışan yarıyı ikiye bölmek şeklindeki ikili arama, on uzantı arasında suçluyu ortalama üç-dört denemede bulur. Tarayıcıya özgü donmalarda Chrome performansı ve sorun giderme başlığındaki profil yenileme adımları doğrudan işe yarar. Video oynatıcı ve akış sitelerinde takılma yaşıyorsanız çevrimiçi video izleme sorunlarının kaynağı genelde donanım hızlandırma ayarıdır: kapatmak kare kaybını artırır ama çökmeyi durdurur, açmak tersini yapar. İki seçeneği de deneyip hangisinin daha az kesinti verdiğini not etmek en sağlıklı yöntemdir.
Birden fazla program aynı anda kararsızlaştıysa şüphe uygulamadan sisteme kayar. Yönetici yetkisiyle sfc /scannow ve ardından DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth komutları, bozulmuş sistem dosyalarını onarır. Grafik sürücüsü kaynaklı çökmeler ise karakteristiktir: ekran bir saniye siyaha döner, sonra "ekran sürücüsü kurtarıldı" bildirimi gelir. Bu durumda sürücüyü en yeni sürüme değil, üreticinin kararlı olarak işaretlediği sürüme çekmek daha iyi sonuç verir. Bellek şüphesi varsa Windows Bellek Tanılama aracını bir gece boyunca çalıştırmak, tek geçişli testten çok daha güvenilir bir sonuç üretir.
Yük altında donma varsa ısınmayı ölçün. İşlemci sıcaklığı sınıra dayandığında sistem hız düşürür; bu da uzun donmalar gibi görünür. Depolama tarafında sistem diskinin son